استانداردهای بذر در گیاه چاوادار کوهی

Secalm montanum

مقدمه:

چاودار کوهی  Secalm montanum. گیاهی است از خانواده Graminae چند ساله ،پایا،گاهی ارتفاع آن از یک متر هم بیشتر می شود . گیاه پنجه های زیادی تولید می کند و ساختمان آن مانند ساختمان اکثر گندمیان (گندم ،جو و غیره)می باشد.این گیاه در طول زمانت به حالت روزت بوده ودر خواب بسر می بردو در اواخر زمستان و اوائل بهار فعالیت خود را آغاز می نماید.

غالبا در اواخر اردیبهشت ماه در مناطق معتدل تا سرد به خوشه میرود و اوایل تیرماه بذر آن کاملا می رسد. از نظر اکولوژیکی خاص مناطق گرم دوام کمتری دارد. در مناطق نیمه  استپی مناطق مختلف اصفهان، چهارمحال و بختیاری و زاگرس و حتی استان خراسان بچشم می خورد. ویژگیهای بسیار خوبی که این گیاه را برای مراتع سازگار نموده است عبارت است: 1) زادآوری خوب گیاه در مناطق مرتعی 2) مقاومت گیاه نسبت به خشکی طولانی به نحوی که در مقایسه با آگروپایرون هم بسیار مطلوبتر است. 3) خوشخوراکی این گیاه در مقایسه با گراسهای هم سطح آن بسیار خوب بوده است. 4) سازگاری گیاه با مناطق معتدل و سرد کوهستانی.

جنبه های اقتصادی چاودار کوهی:

ارزش علوفه ای آن بسیار خوب بوده و می تواند بعنوان یک علوفه مطمئن همراه با گراسها و لگومها مورد استفاده قرار گیرد.

فن آوری بذر:

بذر چاودار کوهی از نظر وزن هزار دانه بین 9تا 14/5 گرم میباشد کهدر مقایسه با چاودار یکساله یا زراعی که 32 تا 34 گرم میباشد بسشار کمتر است و بذر چاودار دوساله یا S.ceremont  وزن هزار ئانه ای حدود 20 تا 25 گرم دارد. هکتولیتر بذر 752 گرم در لیتر می باشد. میوه گندمه یا کاریوپسیس بوده و طول بذر 6 میلی متر و عرض آن 1/4 می باشد. استاندارد قوه نامیه آن 92% بوده و خلوص آن 90% می باشد و برای جوانه زنی بذر در شرایط آزمایشگاه روش TP  یا BP  و دمای 20 تا 25 درجه سانتیگراد مناسب بوده و تیمار خاصی نمی خواهد. فقط در برخی از بذر 5 تا7 روز پیش سرما یا prechill  هم توصیه می شود. ماندگاری بذر و یا قوه حیات آن مانند غلات دیگر بوده و در شرایطی که رطوبت داخلی بذر 7 تا 9% بوده و رطوبت محیط هم حدود 30 تا 40% باشد تبادل محسوسی نخواهد داشت و اگر چنین بذری در دمای 0 تا 15 درجه سانتیگراد نگهداری شود برای مدت 3 تا 5 سال قابل نگهداری است.

روش کاشت در عرصه:

کاشت در عرصه برای بذرگیری و یا برای تولید علوه دو روش مجزا دارد.

کاشت جهت تولید بذر:

مطالعات انجام شده در ایستگاههای همند آبسرد دماوند، ایستگاه شهید فزوه اصفهان، ایستگاه قهیز فریدن و مکانهای دیگر نشان می دهد که کشت پائیزه بهتر از بهاره است و میزان تولید بذر و بنیه بذر را بین 20% تا 30% افزایش دهد. روش کاشت می تواند روی پشته های کوتاه و یا معمولی انجام گیرد. فاصله ردیف 50 سانتیمتر و فاصله بوته ها روی ردیف 30 تا 40 سانتیمتر مناسب است. عمق کشت بین 5% تا 2,5 سانتیمتر توصیه شده است. میزان بذر در هکتار بصورت ذیل محاسبه می گردد.

50 × 30 = 1500  سانتی مترمربع

10000 ÷ 1500 = 6/6  در هر مترمربع

6/6 × 10000 = 66000       بوته در هکتار

66000 ÷ %90 ÷%40 ÷ %95 = 192982  عدد بذر 200000=

اگر وزن هزار دانه 10 گرم محاسبه شود

200000 × 10  ÷ 100 = 2000gr =  2 kg

ولی در کشت دست پاشی معمولا 10 کیلوگرم بذر مصرف می شود. مصرف کود ازته به مقدار معمول توصیه می شود . میزان آب نصف گندم می باشد . نکته مهم این است که آب زیاد منجر به پوسیدگی ریشه هادر گیاه شده و گیاه را هم پرتوقع می سازد لذا در بهار و اوایل تابستان به تناسب محل و میزان تبخیر و تعرق و بارندگی آب کمتری نسبت به گندم هم می خواهد منتها به دلیل ریزش یا Shattering زمان آبیاری و زمان برداشت هم بسیار مهم است. بدلیل اینکه تمام خوشه های یک بوته رسیدگی یکنواختی ندارند زمانی که خوشه اصلی زردرنگ شده و دانه در حال سفت شدن است ولی خوشه های فرعی سبز مایل به زرد بوده و دانه های خمیری است. توصیه می گردد در این زمان گیاه از فاصله 10 تا 20 سانتی متری بالای طوقه قطع شده و به مدت 5 تا 10 روز در فضای باز روی یک محل صاف و بدون آلودگی پهن شده و هر روز زیر و رو شوند و سپس کمباین شوند. مشاهده شده که این روش در مقایسه با روشی که برداشت در زمان رسیدگی کامل باشد و یا خوشه قطع شود 50% افزایش میزان بذر را بدنبال دارد.

کاشت جهت تولید علوفه:

   در این شرایط میزان بذر حدود 10 تا 15 کیلوگرم توصیه می شود و ایجاد شیارهای 10 سانتی متری در زمین ضروری است و فاصله کشت بسته به نوع کشت و گیاهان همراه تنظیم می شود. میزان تولید علوفه بین 800 تا 1310 کیلوگرم وزن خشک در هکتار بوده که علوفه قابل استفاده آن بین 500 تا 786 کیلوگرم محاسبه شده و تقریبا برای 17 واحد دامی در یک ماه کفایت می کند. علوفه آن در بین گیاهان همتر از خود مانند آگروپایرون ها, الایموس ها و بروموس ها بسیار مطلوب است. برای کشت در عرصه روش چاله ای pitting  هم مناسب بوده و نسبت به روش معمولی (Drihhing ) مناسب تر است.

منابع (فارسی):

1)    ایران نژاد.ح. 1373. کشت نوین چاودار پائیزه. دانشگاه تهران.

2)    پیمانی فرد.ب. ملک پور. ب و فائزی پور.م. 1360. معرفی گیاهان مهم مرتعی و راهنمای کشت آنها برای مناطق مختلف. موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

3)    سنگدل.ع. 1374 اصلاح نباتات علوفه ای. موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

4)    صیادی.م. 1363. افزایش ظرفیت تولید مراتع از طریق انتخاب گونه های علوفه ای مناسب و تاثیر روش کاشت. موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

5)    طریفی. ع و پیمانی.م. 1363. اصلاح مراتع فرسوده. موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

انگلیسی:

Mcdonahd.B.and copehand.M.1999.

Seed production(principles and practices) Chapman & Hall.

تهیه کننده : سید مجتبی مدرس هاشمی

متخصص علوم و تکنولوژی بذر